Meta tags:

Headings (most frequently used words):

lý, tử, và, blog, lượng, học, liên, đới, tính, tay, nguyên, nghịch, thí, nghiệm, với, máy, khoa, mâu, thuẫn, minh, on, recent, dam, thanh, son, một, chất, kỳ, lạ, hữu, ích, khi, vật, cổ, điển, bó, trước, bất, định, spin, của, electron, epr, giả, tưởng, ba, đo, từ, đến, công, nghệ, kết, luận, phụ, lục, vì, sao, thế, giới, tránh, được, này, lời, cảm, ơn, tài, liệu, tham, khảo, hoài, niệm, về, thời, khan, hiếm, chứng, rễ, leon, cooper, time, reversal, steven, weinberg, the, value, of, working, in, applied, physics, mô, tả, thuyết, biến, số, ẩn, comments, posts, categories, archives, vuhavan, sổ, thích, toán, bếp, rùa, zetamu, le, khai, hà, huy, khoái, alta,

Text of the page (most frequently used words):
một (120), không (81), của (70), lượng (64), học (52), thể (48), hạt (44), được (39), các (39), với (39), trong (38), những (38), người (37), hai (31), the (30), như (30), chỉ (29), định (28), kết (25), máy (24), quả (24), tính (23), chất (22), vật (22), này (22), nhau (22), #nguyên (21), liên (21), toán (20), bài (20), khi (20), xác (20), electron (20), thế (19), nào (19), phải (19), tương (19), đến (18), nghiệm (18), minh (17), bất (17), nhưng (17), giả (17), lại (17), biến (17), cách (16), chứng (16), đới (16), theo (16), cho (16), vào (15), #thuyết (15), công (15), thí (15), bằng (15), quan (15), hoặc (15), 2011 (14), thời (14), điển (14), giá (14), trị (14), khác (13), trên (13), giữa (13), khoa (13), bản (13), nếu (13), còn (13), tại (13), mỗi (13), đây (13), hoàn (13), toàn (13), hay (12), august (12), tôi (12), chọn (12), năm (12), nhất (12), nhiều (12), chính (12), cùng (12), einstein (12), bốn (12), comment (11), giới (11), nói (11), hình (11), đại (11), cầu (11), january (11), 2026 (11), thức (11), sau (11), chúng (11), rằng (11), nhân (11), đen (11), bell (11), nhiên (11), spin (11), gọi (11), blog (10), hướng (10), tạo (10), luật (10), 2010 (10), march (10), july (10), 2012 (10), 2014 (10), physics (10), nhận (10), posted (10), leave (10), thì (10), con (10), rất (10), viết (10), điều (10), hiện (10), tiên (10), lập (10), hợp (10), mâu (10), thuẫn (10), luôn (10), october (9), 2013 (9), lên (9), tưởng (9), quantum (9), quy (9), thứ (9), tất (9), quay (9), and (8), nhà (8), 2022 (8), april (8), may (8), cuộc (8), mọi (8), mặt (8), giống (8), tin (8), biết (8), đồng (8), giao (8), hoán (8), đúng (8), năng (8), this (7), sao (7), đầu (7), lần (7), dụng (7), rồi (7), tay (7), thường (7), mình (7), giải (7), september (7), 2016 (7), 2017 (7), mạng (7), đứng (7), trở (7), liệu (7), trước (7), qua (7), trung (7), tâm (7), vậy (7), việc (7), phép (7), thông (7), ứng (7), trạng (7), thái (7), phát (7), sát (7), biệt (6), thích (6), tây (6), tập (6), june (6), november (6), february (6), 2015 (6), đối (6), tìm (6), bán (6), thấy (6), làm (6), đẹp (6), nghệ (6), trình (6), hơn (6), hiểu (6), hiệu (6), luận (6), hỏi (6), tồn (6), tới (6), thực (6), độc (6), thiết (6), nên (6), góp (6), tức (6), tích (6), ngẫu (6), khả (6), đẳng (6), nền (6), tảng (6), nghịch (6), tắc (6), dam (5), thanh (5), son (5), cắt (5), tóc (5), đời (5), bánh (5), sáng (5), đào (5), ngày (5), bắc (5), december (5), 2020 (5), science (5), báo (5), tái (5), trái (5), đất (5), weinberg (5), hữu (5), nguyen (5), màu (5), cũng (5), giảng (5), giờ (5), thành (5), cái (5), qubit (5), điện (5), cần (5), từng (5), trí (5), nam (5), đoán (5), sẵn (5), tác (5), mục (5), trục (5), epr (5), điểm (5), toạ (5), wordpress (4), com (4), later (4), lòng (4), mang (4), vỉa (4), động (4), vietnam (4), đặc (4), muốn (4), ông (4), đều (4), lớn (4), uncategorized (4), thư (4), phản (4), nhóm (4), chuẩn (4), sinh (4), heisenberg (4), steven (4), hiếm (4), ích (4), tri (4), rối (4), dung (4), đơn (4), nước (4), ngay (4), ngọn (4), phương (4), mươi (4), mới (4), đầy (4), mắt (4), lời (4), loại (4), đổi (4), nhỏ (4), chưa (4), sống (4), trời (4), đặt (4), xem (4), bây (4), nơi (4), rơi (4), dấu (4), lúc (4), diễn (4), biên (4), đưa (4), arxiv (4), podolsky (4), rosen (4), born (4), xảy (4), riêng (4), bình (4), tiếp (4), phần (4), phụ (4), logic (4), trạm (4), tốc (4), mũi (4), tên (4), website (3), error (3), has (3), occurred (3), feed (3), probably (3), down (3), try (3), again (3), triệu (3), popular (3), khai (3), thú (3), nguyễn (3), thượng (3), cây (3), from (3), lấy (3), 2023 (3), for (3), tranh (3), hoá (3), helgoland (3), cooper (3), time (3), khan (3), posts (3), hiếu (3), ether (3), paper (3), end (3), jason (3), about (3), theory (3), new (3), chẳng (3), nhìn (3), mùa (3), quên (3), đọc (3), vững (3), giữ (3), ngoài (3), trực (3), ngờ (3), ngắn (3), đôi (3), tháng (3), xung (3), hàng (3), đông (3), đèn (3), ngành (3), mây (3), ban (3), paradox (3), physical (3), 1935 (3), trường (3), giáo (3), biểu (3), cặp (3), liền (3), khớp (3), xuất (3), nguồn (3), cuối (3), dùng (3), gian (3), vẫn (3), gom (3), lặp (3), câu (3), lục (3), tiết (3), tuyệt (3), pha (3), suất (3), tuỳ (3), chiếc (3), coi (3), hạn (3), víu (3), vận (3), site (2), with (2), required (2), comments (2), content (2), log (2), sign (2), subscribed (2), subscribe (2), have (2), create (2), free (2), chạy (2), chuyển (2), nhật (2), bệnh (2), age (2), journal (2), problem (2), nướng (2), dẫn (2), chảo (2), lâu (2), demo (2), yêu (2), bầu (2), ngoại (2), huyền (2), sơn (2), tiến (2), tàu (2), văn (2), fields (2), world (2), kinh (2), 2018 (2), 2019 (2), archives (2), talks (2), education (2), valery (2), rubakov (2), 1955 (2), cậu (2), aron (2), pinczuk (2), value (2), working (2), applied (2), leon (2), reversal (2), hoài (2), niệm (2), recent (2), mười (2), phá (2), que (2), sách (2), giản (2), older (2), not (2), complete (2), papers (2), magnetohydrodynamics (2), work (2), summer (2), learn (2), phenomena (2), propagation (2), thơ (2), chatgpt (2), nhớ (2), dòng (2), dưới (2), gặt (2), xây (2), bao (2), gieo (2), khó (2), chờ (2), bước (2), nhờ (2), photon (2), mỏng (2), đâu (2), căn (2), phòng (2), phổ (2), tinh (2), lạnh (2), khoảng (2), cánh (2), cửa (2), nay (2), manh (2), thiếu (2), vọng (2), nghi (2), vài (2), lặng (2), tắt (2), trợ (2), can (2), đêm (2), ngủ (2), tuyết (2), bởi (2), dài (2), sang (2), org (2), information (2), cambridge (2), coleman (2), ghi (2), 12671 (2), mermin (2), theorem (2), aspect (2), review (2), letters (2), york (2), gửi (2), 1926 (2), tài (2), tham (2), khảo (2), cảm (2), fulbright (2), việt (2), quốc (2), dục (2), icise (2), phỏng (2), cứu (2), khuôn (2), khổ (2), sai (2), trừ (2), quán (2), gốc (2), duy (2), thu (2), trận (2), hãy (2), cốt (2), yếu (2), ghz (2), xuống (2), nghĩa (2), chi (2), xúc (2), xắc (2), lịch (2), triết (2), phân (2), mất (2), bên (2), thác (2), khẳng (2), thuộc (2), bay (2), tín (2), kịp (2), truyền (2), trao (2), dựa (2), phiên (2), chỉnh (2), mối (2), nhắm (2), cầm (2), vướng (2), entanglement (2), chấp (2), bức (2), trụ (2), ngược (2), tượng (2), khắc (2), hầu (2), hết (2), gần (2), quanh (2), đám (2), chuyện (2), get, started, design, like, name, email, write, loading, collapse, bar, manage, subscriptions, view, reader, report, privacy, already, account, now, join, 537, other, subscribers, alta, mênh, địch, môn, chuồng, tiền, vii, viii, sợi, chẻ, tăng, lương, gắng, suốt, viện, huy, khoái, confucian, brain, drain, ming, occupied, tianxia, thiên, nineteenth, century, east, asian, context, dynasty, buddhism, history, self, reflection, confucianism, culture, premodern, should, revision, great, dispersal, academia, today, global, book, series, finally, found, sanfoqi, here, example, scholarship, srivijaya, zetamu, tips, baguette, vừng, vắng, pía, udon, pancakes, kẹp, gặp, chiên, quẩy, thốt, nốt, bếp, rùa, bát, chiết, mèo, america, phượng, hongkong, random, thoughts, wheelchair, tướng, dạy, béo, đạo, anh, paul, bạch, tuộc, hôn, hội, thưởng, cup, thủ, đắc, vuhavan, 2009, 2021, 2024, 2025, select, month, policy, relaxation, reading, room, puzzles, problems, people, music, math, jokes, categories, search, нгуен, ван, хьеу, физик, теоретик, высокого, класса, ngỏ, nga, chiến, ukraina, stueckelberg, hirosi, ooguri, kính, oppenheimer, shing, tung, yau, 800, binh, sắt, đoàn, trọng, đính, bbd, centre, trưởng, luộc, trứng, tien, dinh, đạt, maryam, mirzakhani, maldacena, joshua, mamou, sakharov, sonle, x17, lưới, perre, darriulat, download, pdf, radio, thật, viet, surprisingly, listed, list, publications, appearing, selected, phys, rev, 1899, 1962, 126, eikonal, method, did, that, forced, various, kinds, wave, ionized, gases, permeated, magnetic, made, modest, advance, publishing, next, year, through, defense, had, experience, unusual, theoretical, physicist, some, use, real, plasma, hydrodynamics, sound, ocean, radar, much, else, yet, those, bodies, practical, knowledge, turned, out, invaluable, theorist, could, written, books, astrophysics, cosmology, without, background, left, wisconsin, sic, 1961, study, which, was, bowdoin, campus, cool, pretty, town, brunswick, maine, autobiography, sir, james, george, frazer, golden, bough, paperback, mcmillan, 1960, 419, reference, zichichi, plenum, 1977, 1151, 1171, subnuclear, part, fermion, systems, different, dimensions, reo, mừng, vọt, lấm, lem, giếng, hứa, hẹn, thép, mặc, sớm, muộn, khô, chăm, xóa, thất, bại, niềm, bội, cáo, băng, khánh, viên, mua, hoạch, khởi, ngôi, treo, yên, chớp, quang, khiển, nguyện, rắn, khẩu, ngồi, hấp, thụ, chịu, nghe, lai, chip, chập, chờn, hôm, dám, chữ, giác, nếm, đói, bối, xưa, phút, ngủi, chạm, vàn, cơn, mưa, tình, loi, hải, đăng, biển, nhịp, dệt, đường, khí, trống, đảm, ngụ, hạnh, phúc, bảng, phấn, trà, nguội, hoang, tưới, cháu, bông, lúa, chân, mạc, mét, cát, mạch, suy, mệnh, nuôi, lóe, nghèo, chiều, kho, lưu, trữ, muôn, lối, dịch, hoa, vừa, terence, tao, tuệ, đang, dồi, dào, wen, colloquium, zoo, topological, phases, matter, 041004, 1610, 03911, reviews, modern, musser, most, famous, nears, its, quantamagazine, black, hole, comes, 20201029, quanta, magazine, nielsen, chuang, university, press, 2000, computation, mechanics, your, face, dirac, lecture, martin, greiter, chép, abs, mysteries, revisited, 731, 1990, american, greenberger, horne, zeilinger, going, beyond, kafatos, kluwer, academic, 1989, conceptions, universe, dalibard, roger, experimental, test, inequalities, using, varying, analyzers, 1804, 1982, 195, 1964, physique, fizika, walker, company, 1971, mechanical, description, reality, considered, 777, xin, phụng, xuân, dũng, mời, giúp, claude, sonnet, tuân, ràng, tuyên, cục, ngầm, lầm, hại, xen, khử, hilbert, miễn, mấu, chốt, nằm, nêu, chắc, chắn, pauli, kiểm, tra, rộng, dành, tránh, hành, khiến, than, phiền, thậm, chí, gây, cãi, thay, nhiệt, trọn, vẹn, cấu, trúc, vĩnh, viễn, quyết, bit, nhanh, khá, nhiễu, môi, huỷ, mong, thách, thuật, lĩnh, vực, thập, chủ, loạt, nghiên, liệt, thêm, bạn, dàn, xếp, rút, gán, buộc, thử, thuần, tám, yyy, yxx, xyx, xxy, yyx, yxy, xyy, xxx, tùy, chế, kia, mức, ánh, thần, david, sidney, bày, mạnh, phạm, john, phức, tạp, alain, cộng, nobel, trăng, hẳn, trắng, chia, boris, nathan, kiện, times, giật, tít, tấn, erwin, schrödinger, nội, chơi, max, laplace, tínch, hon, ngừng, địa, thô, quen, bàn, transistor, pin, laser, lõi, bắt, rutherford, lực, gia, tròn, tục, sóng, giây, bền, bohr, 1913, vấn, gián, đoạn, 1925, dưỡng, đảo, dựng, michelson, 1894, vàng, chặt, chẽ, nghĩ, 1900, nổi, tiếng, lord, kelvin, che, khuất, kịch, thiệu, triển, tóm, online, nhơn, home, skip,

Text of the page (random words):
hư gửi max born vào tháng 12 năm 1926 2 ông nghi ngờ rằng tính bất định chỉ là do ta thiếu thông tin và tin vào một thế giới tất định như laplace đã phát biểu nếu ta biết đủ dữ liệu ban đầu toạ độ và vận tốc của tất cả các hạn trong vũ trụ thì có thể tiên đoán một cách chính xác mọi thứ sẽ diễn ra trong vũ trụ như thế nào như vậy việc chẳng hạn biến y của electron không xác định không phải là do bản chất của electron như cơ học lượng tử khẳng định mà do electron có một tính chất nào đó ta không biết giả sử ta biết tính chất đó của electron thì ta sẽ tiên đoán được khi đo biến y sẽ được 1 hay 1 nhưng làm sao ta biết phương án nào đúng 3 nghịch lý epr và liên đới lượng tử năm 1935 einstein cùng boris podolsky và nathan rosen công bố một bài báo về sau gọi là nghịch lý epr 1 sự kiện được new york times giật tít einstein tấn công thuyết lượng tử họ đưa ra một thí nghiệm giả tưởng ta chuẩn bị hai electron ở một trạng thái lượng tử đặc biệt cặp epr sao cho spin của mỗi hạt riêng lẻ hoàn toàn không xác định nhưng nếu đo cả hai theo cùng một hướng kết quả luôn khớp nhau tính chất này của hai electron này sau được nhà vật lý áo erwin schrödinger gọi là liên đới lượng tử quantum entanglement còn gọi là rối lượng tử hay vướng víu lượng tử điều kỳ lạ là ta có thể đưa hai electron ra xa nhau tuỳ ý trái đất và mặt trăng chẳng hạn rồi đo spin của hạt thứ nhất ngay khi có kết quả spin của hạt thứ hai lập tức trở nên xác định dù không có tín hiệu nào kịp truyền đi giữa hai nơi với einstein đây là dấu hiệu cho thấy cơ học lượng tử chưa hoàn chỉnh hẳn phải có những biến số ẩn mà hai electron đã mang sẵn từ khi được tạo ra và mối tương quan chỉ là vì các biến số ẩn ấy giống nhau không có gì huyền bí không có tương tác tức thời nó giống như khi ta có một cái rỏ trong đó có những đôi tất màu trắng hoặc màu đen ta nhắm mắt lấy một đôi tất bất kỳ từ trong rỏ sau đó vẫn nhắm mắt chia ra mỗi tay cầm một chiếc tất nếu bây giờ ta mở mắt ra nhìn vào tay trái mà thấy chiếc tất ở tay đó có màu đen thì tay phải cũng phải cầm tất màu đen ba mươi năm sau john bell chứng minh rằng ý tưởng biến số ẩn của einstein là không thể đúng 3 có những tương quan mà cơ học lượng tử tiên đoán không một lý thuyết biến số ẩn nào dù phức tạp đến đâu có thể tái tạo được đây gọi là bất đẳng thức bell và các thí nghiệm đặc biệt của alain aspect và các cộng sự 4 sau này được trao giải nobel vật lý 2022 đều xác nhận cơ học lượng tử đúng phần tiếp của bài này sẽ trình bày một phiên bản mạnh của bất đẳng thức bell điểm thú vị của phiên bản này là mâu thuẫn có thể coi là mâu thuẫn logic không phải là sự vi phạm một bất đẳng thức 4 thí nghiệm giả tưởng với ba máy đo thí nghiệm giả tưởng là dưới đây dựa theo tinh thần của các bài báo và bài giảng của david mermin 6 và sidney coleman 7 giả thích công trình của bell 4 1 mô tả thí nghiệm ta có một nguồn hạt một trạm trung tâm mỗi lần trạm này phát ra hạt nó phát ra đồng thời ba hạt ví dụ ba electron hoặc ba photon bay tới ba máy đo đặt cách xa nhau xa đến mức không có tín hiệu nào kể cả ánh sáng có thể kịp truyền từ một máy đo tới máy đo khác trong thời gian thí nghiệm diễn ra ba người quan sát gọi là 1 2 3 hoàn toàn độc lập với nhau và không trao đổi thông tin gì sử dụng ba chiếc máy để đo tính chất của ba hạt mỗi máy đo có một công tắc hai vị trí ký hiệu x và y ngay trước khi hạt tới mỗi người quan sát tự ý độc lập và ngẫu nhiên chọn một trong hai vị trí cho máy đo của mình khi hạt bay vào máy đo một trong hai đèn sẽ sáng lên cho kết quả 1 hoặc 1 chúng ta sẽ gọi kết quả đo của người quan sát thứ nhất là x 1 hoặc y 1 tùy theo máy đo của người đó để ở chế độ x hay y tương tự kết quả của hai người quan sát kia là x 2 hoặc y 2 và x 3 hoặc y 3 hình 1 thí nghiệm giả tưởng với ba máy đo trạm trung tâm phát ba hạt liên đới lượng tử tới ba người quan sát ở xa nhau mỗi người độc lập chọn công tắc đo x hoặc y cho máy đo của mình kết quả hiện ra là 1 hoặc 1 tuỳ đèn nào sáng sau rất nhiều lần lặp lại thí nghiệm với các tổ hợp công tắc khác nhau người ta gom các kết quả lại và nhận thấy một quy luật tuyệt đối không có ngoại lệ khi cả ba người cùng chọn x tổ hợp xxx kết quả x 1 x 2 x 3 chỉ có thể là một trong bốn khả năng sau mỗi khả năng xảy ra với xác suất như nhau 1 4 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 dù là khả năng nào tích ba kết quả luôn luôn bằng 1 khi đúng một người chọn x hai người còn lại chọn y tổ hợp xyy kết quả x 1 y 2 y 3 chỉ có thể là 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 và tích ba kết quả luôn luôn bằng 1 tương tự với tổ hợp yxy kết quả y 1 x 2 y 3 chỉ có thể là bốn khả năng đó tích luôn bằng 1 và với tổ hợp yyx kết quả y 1 y 2 x 3 cũng chỉ có thể là bốn khả năng đó tích luôn bằng 1 với bốn tổ hợp còn lại trong số 2 3 8 tổ hợp có thể của ba công tắc tức là xxy xyx yxx hai người chọn x một người chọn y và yyy cả ba chọn y người ta không tìm ra một quy luật nào cả cả tám kết quả 1 1 1 đều có thể xảy ra với xác suất bằng nhau không có tương quan tất định nào giữa ba kết quả viết theo ký hiệu x i y i 1 1 là kết quả đo được của hạt thứ i i 1 2 3 khi máy đo i được đặt ở vị trí x hoặc y tương ứng bốn quy luật thực nghiệm trên là x 1 x 2 x 3 1 1 x 1 y 2 y 3 1 2 y 1 x 2 y 3 1 3 y 1 y 2 x 3 1 4 4 2 mâu thuẫn với lý thuyết biến số ẩn bây giờ hãy thử đứng trên quan điểm của einstein giả sử mỗi hạt ngay từ khi được phát ra từ trạm trung tâm đã mang sẵn trong mình các biến số ẩn những giá trị xác định trước cho cả hai phép đo có thể có gọi là x i và y i với i 1 2 3 mỗi giá trị là 1 hoặc 1 đây chính xác là giả thiết nền tảng của mọi lý thuyết biến số ẩn các đại lượng vật lý có giá trị xác định trước khi đo và việc đo chỉ đơn thuần là tiết lộ giá trị đã có sẵn ấy không hề tạo ra nó vì ba người quan sát ở xa nhau và chọn công tắc độc lập ngẫu nhiên giá trị của x i y i không thể phụ thuộc vào việc người khác chọn đo gì với giả thiết đó bốn phương trình 1 4 chỉ là các đẳng thức số học bình thường và ta có thể nhân cả bốn vế trái với nhau x 1 x 2 x 3 x 1 y 2 y 3 y 1 x 2 y 3 y 1 y 2 x 3 vì đây là các số thực phép nhân là phép giao hoán và ta có thể gom lại theo từng hạt hạt 1 góp x 1 x 1 y 1 y 1 hạt 2 góp x 2 y 2 x 2 y 2 và hạt 3 góp x 3 y 3 y 3 x 3 tức là tích trên bằng x 1 2 y 1 2 x 2 2 y 2 2 x 3 2 y 3 2 nhưng x i y i 1 1 nên x i 2 y i 2 1 với mọi i vậy toàn bộ vế trái luôn bằng 1 bất kể các biến số ẩn nhận giá trị gì mặt khác nhân bốn vế phải của 1 4 theo đúng những gì thực nghiệm và lượng tử khẳng định 1 1 1 1 1 ta đi đến 1 1 một mâu thuẫn logic tuyệt đối kết luận duy nhất có thể rút ra là giả thiết biến số ẩn ban đầu là sai không tồn tại một bộ giá trị x 1 y 1 x 2 y 2 x 3 y 3 nào được gán sẵn từ trước có thể tái tạo đồng thời cả bốn quy luật 1 4 mà thực nghiệm và cơ học lượng tử buộc phải xảy ra kết quả thí nghiệm như vậy không thể có được trong một thế giới cổ điển nhưng hoàn toàn có thể có được trong thế giới lượng tử muốn biết cơ học lượng tử dàn xếp để có được điều này như thế nào xem phụ lục 5 từ nghịch lý đến khoa học và công nghệ trong nhiều thập kỷ liên đới lượng tử chủ yếu được xem là một điều thú vị về triết học và nền tảng vật lý ngày nay nó là nguyên liệu cho một loạt hướng nghiên cứu cơ bản và công nghệ ở đây tôi chỉ liệt kê ở đây một số hướng muốn biết thêm chi tiết các bạn có thể đọc tài liệu tham khảo máy tính lượng tử máy tính cổ điển dùng bit nhận giá trị 0 hoặc 1 máy tính lượng tử dùng qubit như spin electron và khai thác liên đới lượng tử giữa các qubit để về nguyên tắc giải một số bài toán như mô phỏng phản ứng hoá học nhanh hơn nhiều so với máy tính cổ điển các máy tính lượng tử hiện tại vẫn còn khá nhiễu tương tác với môi trường dễ phá huỷ liên đới lượng tử mong manh đây là một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất của lĩnh vực 8 vật lý hố đen nghịch lý thông tin hố đen liệu thông tin rơi vào hố đen có mất đi vĩnh viễn hay không được nhiều nhà vật lý cho là chỉ có thể giải quyết bằng cách hiểu rõ liên đới lượng tử giữa các qubit bên trong và bên ngoài hố đen 9 phân loại các pha lượng tử của vật chất ở nhiệt độ không tuyệt đối vật chất có thể tồn tại ở những pha lượng tử hoàn toàn mới nhiều pha như vậy chỉ có thể phân loại và hiểu trọn vẹn qua cấu trúc liên đới lượng tử giữa các electron 10 6 kết luận liên đới lượng tử đã đi một hành trình dài từ một tính chất kỳ lạ khiến einstein phải viết thư than phiền về xúc xắc của thượng đế qua bất đẳng thức bell và thí nghiệm ba máy đo cho một mâu thuẫn logic với mọi lý thuyết biến số ẩn đến khi trở thành một tính chất hữu ích được kỳ vọng làm nền tảng cho công nghệ lượng tử của thế kỷ 21 đây là một minh chứng sinh động cho một quy luật lặp lại nhiều lần trong lịch sử khoa học những câu hỏi tưởng như hoàn toàn lý thuyết thậm chí gây những tranh cãi có vẻ chỉ là triết học cuối cùng lại có thể trở thành nền tảng cho những công nghệ thay đổi cuộc sống phụ lục vì sao thế giới lượng tử tránh được mâu thuẫn này phần phụ lục này dành cho những người đã biết cơ học lượng tử người đọc không cần các chi tiết này để hiểu phần chính của bài viết câu hỏi tự nhiên là nếu biến số ẩn không tồn tại thì cơ học lượng tử tiên đoán các quy luật 1 4 như thế nào và vì sao nó không rơi vào mâu thuẫn giống mục 4 2 ba hạt trong thí nghiệm được chuẩn bị ở một trạng thái liên đới đặc biệt gọi là trạng thái ghz trong đó là hai trạng thái spin lên và xuống theo một trục cố định trục z của từng hạt trạng thái này có nghĩa là nếu đo spin theo trục z của cả ba hạt kết quả sẽ hoàn toàn ngẫu nhiên giữa hai khả năng cả ba lên hoặc cả ba xuống nhưng luôn luôn khớp nhau giữa ba hạt đây là sự mở rộng tự nhiên của cặp epr sang ba hạt về mặt toán học phép đo x và y ở mục 4 tương ứng với hai ma trận pauli x σ x và y σ y tác dụng lên hạt tương ứng có thể kiểm tra trực tiếp rằng trạng thái ghz là một trạng thái riêng đồng thời của bốn toán tử tích tức là mỗi lần đo tổ hợp tương ứng kết quả chắc chắn không phải chỉ trung bình là giá trị riêng ghi ở vế phải chính là các quy luật 1 4 nêu trên mấu chốt để hiểu tại sao không có mâu thuẫn nằm ở một sự khác biệt rất nhỏ nhưng cốt yếu so với lập luận cổ điển ở mục 4 2 trong cơ học lượng tử σ x và σ y của cùng một hạt không giao hoán mà phản giao hoán đây chính là biểu hiện toán học của nguyên lý bất định ở mục 2 không thể có giá trị x và y xác định đồng thời cho cùng một hạt vì các toán tử tương ứng không giao hoán bây giờ hãy lặp lại phép nhân bốn toán tử giống như đã làm với các số cổ điển toán tử tác dụng lên các hạt khác nhau thì giao hoán với nhau chúng sống trên các không gian hilbert độc lập nên ta vẫn có thể gom nhóm theo từng hạt miễn giữ đúng thứ tự xuất hiện của các toán tử trên cùng một hạt hạt 1 góp σ x 1 σ x 1 σ y 1 σ y 1 hạt 2 góp σ x 2 σ y 2 σ x 2 σ y 2 và hạt 3 góp σ x 3 σ y 3 σ y 3 σ x 3 với hạt 1 và hạt 3 các toán tử giống nhau đứng liền kề nhau σ x σ x rồi σ y σ y hay σ x rồi σ y σ y rồi σ x nên chúng khử nhau bình thường mỗi nhóm bằng i ma trận đơn vị giống hoàn toàn như trường hợp cổ điển nhưng với hạt 2 thứ tự xuất hiện là σ x σ y σ x σ y xen kẽ không liền kề dùng σ x σ y i σ z ta thu được chính dấu trừ này xuất hiện duy nhất vì σ x và σ y của hạt 2 không giao hoán là nguồn gốc của sự khác biệt giữa lượng tử và cổ điển kết quả cuối cùng đúng bằng 1 lần toán tử đơn vị và khớp hoàn toàn với việc nhân bốn giá trị riêng 1 1 1 1 1 ở vế phải các phương trình 1 4 không có mâu thuẫn nào cả vậy điều gì đã cứu cơ học lượng tử trong lập luận cổ điển ở mục 4 2 ta ngầm giả sử x i và y i là những số có thể nhân với nhau tự do không quan tâm thứ tự điều này hoàn toàn hợp lý nếu chúng là những giá trị đã tồn tại sẵn độc lập với việc đo nhưng trong lượng tử x i và y i của cùng một hạt không phải là những con số đồng thời tồn tại chúng là hai phép đo không tương thích được biểu diễn bằng các toán tử không giao hoán việc ép chúng vào khuôn khổ số học thông thường chính là sai lầm của giả thiết biến số ẩn và chính sự không giao hoán ấy chỉ xảy ra khi hai toán tử tác dụng lên cùng một hạt hạt số 2 trong khi các cặp hạt 1 và hạt 3 hoàn toàn vô hại vì các toán tử liền kề nhau đã tạo ra đúng dấu trừ cần thiết để tự nhiên trở nên tự nhất quán nói cách khác tự nhiên thực sự tuân theo các quy luật 1 4 nhưng không theo cách mà một thế giới cổ điển nơi mọi đại lượng đều có giá trị xác định từ trước có thể mô phỏng được đây là một minh chứng rất rõ ràng cho tuyên bố của bell rằng không một lý thuyết biến số ẩn cục bộ nào có thể tái tạo đầy đủ các tiên đoán của cơ học lượng tử lời cảm ơn tôi xin cảm ơn văn phụng trường sơn và nguyễn xuân dũng đã mời tôi làm bài giảng này tại đại học fulbright việt nam và trung tâm quốc tế khoa học và giáo dục liên ngành icise bài này được viết với sự trợ giúp của claude ai sonnet 5 tài liệu tham khảo a einstein b podolsky n rosen can quantum mechanical description of physical reality be considered complete physical review 47 777 1935 m born biên tập the born einstein letters walker and company new york 1971 thư einstein gửi born tháng 12 1926 j s bell on the einstein podolsky rosen paradox physics physique fizika 1 195 1964 a aspect j dalibard g roger experimental test of bell s inequalities using time varying analyzers physical review letters 49 1804 1982 d m greenberger m a horne a zeilinger going beyond bell s theorem trong bell s theorem quantum theory and conceptions of the universe biên tập m kafatos kluwer academic 1989 n d mermin quantum mysteries revisited american journal of physics 58 731 1990 s coleman quantum mechanics in your face bài giảng dirac lecture tại đại học cambridge được ghi lại và biên tập bởi martin greiter xem bản chép lại đầy đủ trên arxiv arxiv org abs 2011 12671 arxiv 2011 12671 m a nielsen i l chuang quantum computation and quantum information cambridge university press 2000 g musser the most famous paradox in physics nears its end quanta magazine 29 10 2020 quantamagazine org the black hole information paradox comes to an end 20201029 x g wen colloquium zoo of quantum topological phases of matter reviews of modern physics 89 041004 2017 arxiv 1610 03911 leave a comment posted in popular science talks hoài niệm về thời khan hiếm chứng minh posted on august 1 2026 leave a comment terence tao nói trí tuệ nhân tạo đang đưa toán học từ kỷ nguyên khan hiếm chứng minh sang kỷ nguyên dồi dào chứng minh có những chiều tôi mở kho lưu trữ nơi hàng tỷ chứng minh ngủ lặng như tuyết trên mây chỉ cần gõ một định lý muôn lối diễn dịch nở hoa cùng lúc đủ ngắn đủ dài đủ đẹp đủ kỳ dị đủ để làm vừa lòng mọi ban biên tập tôi chọn một bài rồi lại bỏ bởi còn mười triệu bài khác đẹp theo những cách không ai ngờ tới lúc ấy tôi nhớ về tổ tiên họ sống trong thời đại nghèo chứng minh một bổ đề đủ nuôi cả một thế hệ một ý tưởng lóe lên giữa đêm có thể đổi hướng cả một ngành toán học họ đi chân đất trên sa mạc giả thuyết đào từng mét cát để tìm một mạch nước suy luận có khi cả đời chỉ tìm được một cây cầu bắc qua hai bờ mệnh đề mỗi chứng minh là một mùa gặt có những cánh đồng bỏ hoang hàng thế kỷ người này gieo người khác tưới đến đời cháu mới thấy bông lúa đầu tiên người ta kể rằng ngày ấy có những đêm bảng đen không ngủ phấn rơi như tuyết ấm trà nguội lạnh ngoài cửa...